|
Bebek Ve Disiplin
Çocugumuz ilk ayaga kalktiginda onu alkislar ve ilk yürüyüsünde
sevinçten havalara uçariz. Ama biraz zaman geçtikten
sonra bu kutlamalar unutulur ve ayaklanan bebeginizin pesinden kosturmaya
baslarsiniz. Artik onu oyun parki içine de birakamazsiniz.
Bundan sonra bebeginizin bu yetenekleri size gurur yerine endise
vermeye baslar. Ilk defa disiplin düsüncesi akliniza gelir.
Zamanlama dogrudur. On ayliktan sonra bu ise baslamak isleri zorlastirabilir.
On ayliktan önce ise çocugunuzun hafizasi tam gelismedigi
için ise yaramayabilir. Neden bebegimizi disipline ederiz?
Bunu herseyden önce dogru ve yalnis kavramlarini ona asilamak
için yapariz. çocugunuzun bunu tamamen kavramasi oldukça
zaman alacaktir. Simdiden dogru ile yalnislar arasindaki farki ona
örnekler ile anlatmalisiniz. Ayrica bu sayede ona kendi kendisini
kontrol etmeyi ögretirsiniz. Üçüncü olarak
bu baskalarinin haklarina saygi göstermeyi ögrenmesine
yardimci olur. Böylece bebek ilk bastaki bencil kimliginden
baskalarini düsünen sosyal kimligine dogru gelisir. Çocugunuzu
disipline ederken sunlari aklinizdan çikarmayin:
• Disiplin çogu insan için kurallar, ceza ve
kaliplardan meydana gelir. Oysa latincede disiplin ögretmek
anlamina gelir.
• Çocuk neyin güvenli olup olmadigi ve hangi hareketlerine
izin verilip verilmedigini ögrenene dek güvenliginden
tamamen siz sorumlusunuz.
• Sevginizin azalacagini ima etmek çocugun kendine
güvenini tehdit eder. Dolayisiyla hareketi ne kadar kötü
olursa olsun onu hala sevdiginizi bilmelidir.
• En ideal disiplin ne çok sert nede çok yumusak
olandir. Siki disiplin uygularsaniz çocugun kendi kendini
kontrol etmesi gelismez ve size bagli kalir. Tabii çok yumusak
annelerde pek basarili olamazlar. Fazla anlayis gösterilen
çocuklarda sevimsiz, bencil ve tartismaya meyilli, uyumsuz
çocuklar olabilirler. Iki uç noktada çocuga
sevilmedigi hissini asilar.
• Etkili disiplin bireysel disiplindir. Eger birden fazla
çocugunuz varsa herbirinin dogumdan itibaren farkli kisiliklere
sahip oldugunun farkindasinizdir. Bu degisiklikler çocugun
nasil disipline edilecegi konusunda önem tasir. Kimi çocuk
basit bir uyari ile mesaji alirken kimisi sert bir sekilde uyarilmadan
almaz. Dolayisiyla taktiginizi çocugunuza göre belirleyeceksiniz.
• Kosullarda çocugunuzun cevabini etkiler. Dis çikaran
ya da yorgun bir çocuk daha hassas olabilir. Gerektiginde
çocugunuzun ihtiyaçlarini karsilamak için vites
degistirin.
• Çocuklarin sinirlara ihtiyaçlari vardir. Genelde
kendilerini kontrol edemezler. Sinirlar anne babalar tarafindan
belirlenir. Bunlarin amaci çocuk büyürken onu güvenli
ve tutarli tutmaktir. Küçük oldugu için
bu sinirlari esnetmek ilerisi için hiçde iyi bir davranis
degildir. On ayliktan daha büyük bir bebek sirf küçük
oldugu için kardesinin saçini çektiginde yada
sizin derginizi yirttiginda hos görülmemelidir. Koyacaginiz
sinirlar sizin önceliklerinize baglidir. Kimi evde ayakkabi
ile gezilmez, kimisinde oturma odasinda yemek yenmez. Birçok
ailede “izin almak”, “tesekkür etmek”,
“saygi göstermek” ortak beklentilerdir. Kurallari
dikkatli koymali ve bunlara herkesin uymasini saglamalisiniz.
• “hayir” dediginizde size sevimli sevimli gülümseyen
yada yasli gözlerle size bakan çocugunuzu zorlamak çok
güçtür ama kati olmalisiniz. Bunlarin çocugunuzun
iyiligi için oldugunu unutmayin.
• Çocugunuza sürekli kötü oldugunu söylemeyin.
Bu onun egosuna ve kendine güvenine zarar verir. Hata yaptiginda
kendini degil yaptigi hatayi elestirin.
• Tutarlilik önemlidir. Eger ayakkabi ile yataga çikmak
bugün yasak yarin serbest ise yada yemek öncesi elleri
yikamak bugün gerekli iken yarin degilse çocugunuzun
bundan ögrenecegi tek sey dünyanin karisik kurallarinda
anlamsiz oldugudur. Eger tutarli olmazsaniz basarili olamazsiniz.
• Üstüne gitmek çok önemli bir noktadir.
Mesela televizyon kablosu ile oynayan bir bebege uzaktan “hayir”
demek, uyarinin etkili olmasini saglamayabilir. Böyle tehlikeli
bir durumda derhal harekete geçmelisiniz.sözünüz
kadar hareketlerinizde olayi desteklemeli.
• Bebeklerin ve ufak çocuklarin çok kisitli
bir hafizalari vardir. Yani bir seyi ilk seferinde ögrenmelerini
ve hatayi tekrarlamamalarini beklemeyin. Sabirli olmayi ögrenin
ve bikmadan defalarca uyarin.
• Bebekler “hayir” oyununu severler. Çogu
bebek annelerinin “hayir” demeleri ile mücadele
etmeyi sever. Ne olursa olsun “hayir” kelimesinin bir
oyuna dönüsmesine ve kahkahalarla sonlanmasina izin vermeyin.
Çünkü bebek daha sonra sizi ciddiye almayacaktir.
• Çocuklarin hata yapmaya da izinleri olmalidir. Bu
hatalardan ders alacaklardir. Eger çocugunuza hata yapacagi
hiçbirsey birakmazsaniz, o zaman herseyi ögretmek zorunda
kalirsiniz. Tehlikeli olanlar hariç bazi hatalara karsi toleransli
olmalisiniz.
• Hatayi düzeltmek ve ödüllendirmek, cezalandirmaktan
çok daha iyidir. Neden cezalandirildigini anlamayacak yastaki
bir çocugu cezalandirmak faydasizdir. Kötü davranisi
cezalandirmaktansa iyi davranisi ödüllendirmek, gururlandirmak
ve pozitif destek ise yarar. Diger bir olumlu yaklasimda her hareketin
bir sonucu oldugunu görmektir. Yapilan bir hatanin suçlusu
sonucuda göze almalidir. Örnegin dökülen bir
süt temizlenmelidir.
• Sinir siniri tetikler. Çocugunuz çok sevdiginiz
bir seyi kirarsa kendinize sakinlesmek için zaman taniyin.
Eger sinirle bagirirsaniz, pisman olacagina o da sinirlenir. Sakinlesin
ve ona neyi yalnis yaptigini anlatin. Çok sinirlendiginizde
sunu hatirlayin, amaciniz ona uzun zamanda birseyler ögretmektir.
Bagirip, çagirmak ona sadece yalnis hareketleri ögretir.
• Herkesin hayatta hata yapma hakki vardir. Özellikle
çocuklarin hata ve yalnis yapmaya herkesten çok haklari
vardir. Çocugunuz masada ekmek almaya çalisirken sütü
devirirse yaklasiminiz “hay Allah, süt döküldü,
daha dikkatli olmaya çalis canim” olmalidir. Eger süt
bilerek döküldüyse uyariniz biraz daha sert olabilir.
• Eger çocugunuzdan sorumlu davranmasini bekliyorsaniz
sizde öyle olmalisiniz. Mesela onu parka götürmeye
söz verirseniz sözünüzde durmalisiniz. Çocugunuzun
yaptigi hatalari kabul edip özür dilemesini istiyorsaniz
sizde bunu yapmalisiniz. Örnegin sütü döktügü
için ona kizdiysaniz ama sonra sütü esinizin döktügünü
anladiysaniz ondan özür dilemelisiniz ki herkesin hata
yapabilecegini ve özür dilemenin dogal bir sey oldugunu
anlasin.
• Çocuklar saygi duymaya deger varliklardir. Ona sadece
sahip oldugunuz bir nesne gibi davranmayin. Diger herkese davrandiginiz
gibi saygi gösterin. Bir seyi yasakladiginizda nedenini açiklayin
(anlayamayacagini düsünseniz bile). Onun istek ve duygularina
anlayis ve sempati ile yaklasin. Onu özellikle baskalarinin
yaninda utandirmaktan kaçinin. Söylediklerini dinlemeye
çalisin.
• Ebeveynler ile çocuklar arasinda adil bir hak dengesi
olmali. Kimi ebeveynler özellikle çocuklari küçükken
tüm haklarindan feragat ederler. Tüm hayatlarini bebeklerine
göre planlarlar. Kimileride tam tersini yapar ve halen çocuklari
yokmus gibi davranirlar. iKi uçtanda kaçinip dengeyi
kurmak önemlidir.
• Kimse mükemmel degildir. Kimsenin de mükemmel
olmasi beklenemez. Sakin çocugunuz için ulasilmasi
olanaksiz zor standartlar koymayin. Çocuklar ileride bir
yetiskin gibi davranabilmek için tüm çocuklugu
yasamaya ihtiyaç duyarlar. Çocugunuz sizin mükemmeli
beklemediginizi bilmeli. Çocugunuzun davranislari ile ilgili
iddiali yorumlar yapmayin. Örnegin “sen dünyanin
en iyi bebegisin” yerine “bugün çok iyiydin”deyin.
Kimse sürekli iyi olamaz. Sizde bu tip abartili sözler
kullanirsaniz, çocugunuz gelecekteki beklentilerinize ulasamamaktan
korkabilir.
• Kendinizden de mükemmeli beklememelisiniz. Hiç
kendini kaybetmeyen, bagirmayan, çocugunu dövmeyi istemeyen
bir ebeveyn yeryüzünde yoktur. Eger bebeginizle ilgili
çok fazla kendinizi kaybettiginizi düsünüyorsaniz,
altta yatan sebebi bulmaya çalisin.
• Çocuklar kendi hayatlari üzerinde biraz kontrole
sahip olduklarini bilmek isterler. Iyi bir zihinsel gelisim için
bebekler bile bazi seçimleri kendileri yapmak isterler. Mümkün
oldugu zaman buna izin verin. Bebeginize bazen seçme hakki
taniyin.
TOKAT ATALIM MI, ATMAYALIM MI?
Nesilden nesile geçen dayak olayi arastirmalarda gösterilmistir
ki disiplinde hiçbir zaman ise yaramamistir. Dayak yiyen
çocuk yaptigi ise sadece dayak riski devam ettigi sürece
ara verir. Dayak riskinin ortadan kalktigini hissettigi an hareketi
tekrarlar, çünkü bu hareketi neden yapmamasi gerektigi
anafikrini almamistir. Çocuklar çogunlukla kendilerine
vuran birine baskaldiri gösterir ve onun sözlerine uymak
istemezler. Ve disiplinin asil amaci olan dogru ve yalnis ayirimini
ögrenemezler. Dayak ayrica bir çok negatif etkiye de
sahiptir. Mesela bunlardan biri dayak siddeti ögretir. Çocugunu
yada karisini döven bir çok kisi zamaninda kendide siddet
görmüstür. Kimisi için de dayak, tartismalari
çözmenin tek yolunun kaba kuvvet oldugunu ögretir.
Ve çocugun, hayal kirikliklari, sinirle basaçikabilecegi
daha ilimli yollari ögrenmekten alikoyar. Ayni zamanda gücün
kötüye kullanilmasini da gösterir. Tabii bir de istemeden
de olsa çocugun yaralanmasina neden olabilir. Baslangiçtaki
siniriniz geçtiginde dayak daha az fiziksel zarara neden
olur. Genelde baslangiçtaki siniriniz geçtiginde dayak
olayina girisilmez bile ama girisiliyorsa bu soru uyandiricidir
ve çözülmesi gereken bir problemin habercisi olabilir.
Çogu uzman ve ebeveyn bir konuda hemfikirdir. Henüz
kelimeleri tam anlayamayan bir bebek çok ciddi bir hata yapiyorsa
(elektirik prizlerini yada sicak bir yüzeyi ellemek gibi) eline
yada poposuna vuracaginiz sesli bir tokat kabul edilebilir. Ancak
çocugun idrak yetenegi gelistikten sonra artik fiziksel güç
kullanilmamalidir.
|
